Το κοινωνικό άγχος και η ντροπή είναι δύο ισχυρά συναισθήματα που μπορούν να επηρεάσουν βαθιά την κοινωνική ζωή, την αυτοεικόνα και την ψυχική υγεία. Άτομα με κοινωνικό άγχος συχνά φοβούνται αρνητική αξιολόγηση ή κριτική από άλλους, αποφεύγοντας κοινωνικές καταστάσεις. Η ντροπή ενισχύει την αυτοαπόρριψη και την απομόνωση, δυσχεραίνοντας την κοινωνική συμμετοχή.
Τι είναι το κοινωνικό άγχος;
Το κοινωνικό άγχος είναι μια μορφή άγχους που σχετίζεται με τον φόβο της κοινωνικής έκθεσης και της αρνητικής αξιολόγησης από τους άλλους. Συχνά αναφέρεται και ως κοινωνική αγχώδης διαταραχή, όρος που χρησιμοποιείται όταν το άγχος είναι έντονο, επίμονο και επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου.
Το άτομο με κοινωνικό άγχος βιώνει έντονη ανησυχία σε κοινωνικές ή επαγγελματικές καταστάσεις, όπως συνομιλίες, παρουσιάσεις, συναντήσεις ή ακόμα και απλές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Ο φόβος δεν αφορά απαραίτητα την ίδια την κατάσταση, αλλά την πιθανότητα να κριθεί, να εκτεθεί ή να νιώσει αμηχανία.
Το κοινωνικό άγχος δεν σχετίζεται με την εσωστρέφεια ή τη ντροπαλότητα, αλλά με έναν βαθύτερο φόβο απόρριψης και αποδοκιμασίας, που μπορεί να οδηγήσει σε αποφυγή κοινωνικών εμπειριών.
Τι εννοούμε με τον όρο ντροπή στην ψυχολογία;
Στην ψυχολογία, η ντροπή αποτελεί ένα έντονο συναίσθημα που συνδέεται με την εικόνα που έχει το άτομο για τον εαυτό του. Η ντροπή δεν αφορά μόνο μια πράξη ή μια συμπεριφορά, αλλά συχνά συνοδεύεται από την αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά με εμένα».
Η ντροπή σχετίζεται με:
- αρνητική αυτοαξιολόγηση
- αίσθημα κατωτερότητας ή ανεπάρκειας
- φόβο έκθεσης και απόρριψης
- τάση απόκρυψης ή αποφυγής
Όταν η ντροπή είναι έντονη και επαναλαμβανόμενη, μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση και να ενισχύσει την απομόνωση και την αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων.
Πώς συνδυάζονται το κοινωνικό άγχος και η ντροπή;
Το κοινωνικό άγχος και η ντροπή συχνά λειτουργούν συμπληρωματικά και ενισχύουν το ένα το άλλο. Η ντροπή τροφοδοτεί τον φόβο της αρνητικής αξιολόγησης, ενώ το κοινωνικό άγχος ενισχύει την αίσθηση ότι το άτομο «εκτίθεται» ή «δεν είναι αρκετό».
Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να φοβάται ότι θα πει κάτι λάθος σε μια κοινωνική κατάσταση, να νιώσει έντονη ντροπή γι’ αυτή τη σκέψη και τελικά να αποφύγει τη συμμετοχή. Αυτή η αποφυγή, με τη σειρά της, ενισχύει την πεποίθηση ότι δεν μπορεί να ανταπεξέλθει κοινωνικά.
Με τον χρόνο, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος όπου το κοινωνικό άγχος και η ντροπή περιορίζουν τις εμπειρίες, τις σχέσεις και την αίσθηση αυτοπεποίθησης.
Συμπτώματα Κοινωνικού Άγχους
Τα συμπτώματα του κοινωνικού άγχους εκδηλώνονται τόσο σε ψυχικό όσο και σε σωματικό επίπεδο και συχνά εμφανίζονται πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά από κοινωνικές καταστάσεις.
Συναισθηματικά και γνωστικά συμπτώματα
- Έντονος φόβος αρνητικής κριτικής ή απόρριψης
- Υπερανάλυση κοινωνικών αλληλεπιδράσεων
- Ανησυχία για το πώς φαίνεται ή ακούγεται κανείς
- Αίσθημα αμηχανίας ή ντροπής
- Αποφυγή κοινωνικών ή επαγγελματικών καταστάσεων
Σωματικά συμπτώματα
- Ταχυκαρδία ή σφίξιμο στο στήθος
- Εφίδρωση ή κοκκίνισμα
- Τρέμουλο ή μυϊκή ένταση
- Ζάλη ή στομαχικές ενοχλήσεις
- Δυσκολία στην ομιλία ή «μπλοκάρισμα»
Όταν τα συμπτώματα επιμένουν και περιορίζουν την καθημερινότητα, η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει τις βαθύτερες αιτίες του κοινωνικού άγχους, να μειώσει τη ντροπή και να αναπτύξει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και αίσθηση ασφάλειας στις κοινωνικές σχέσεις.
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία στο κοινωνικό άγχος;
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) αποτελεί μία από τις πλέον αποτελεσματικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του κοινωνικού άγχους και της υπερβολικής ντροπής.
Η ψυχοθεραπεία παρέχει εργαλεία για να μειωθεί το κοινωνικό άγχος και η ντροπή, όπως:
- Αναγνώριση των σκέψεων και των συναισθημάτων που πυροδοτούν άγχος.
- Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και στρατηγικών επικοινωνίας.
- Ενίσχυση αυτοπεποίθησης και αυτοαποδοχής.
- Μείωση ντροπής και υπερβολικής αυτοκριτικής.
Μέσα από θεραπευτικές ατομικές συνεδρίες, το άτομο βελτιώνει τις κοινωνικές του αλληλεπιδράσεις, μειώνει την απομόνωση και αποκτά μεγαλύτερη άνεση σε κοινωνικές καταστάσεις.
Πότε πρέπει να ζητήσω βοήθεια;
Όταν το κοινωνικό άγχος ή η ντροπή περιορίζουν την καθημερινή ζωή, επηρεάζουν τη δουλειά ή τις σχέσεις και προκαλούν έντονο στρες, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει καθοδήγηση, πρακτικά εργαλεία και υποστήριξη. Η έγκαιρη βοήθεια συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην ανάπτυξη υγιών κοινωνικών δεξιοτήτων.
Η ψυχοθεραπεία για το κοινωνικό άγχος και την ντροπή βοηθά το άτομο να ζει με αυτοπεποίθηση, να αναπτύσσει ουσιαστικές σχέσεις και να αντιμετωπίζει κοινωνικές προκλήσεις με ασφάλεια. Για περισσότερη υποστήριξη ή για να ξεκινήσετε τη διαδικασία θεραπείας, επικοινωνήστε με την Ψυχολόγο – Ψυχοθεραπεύτρια Ιωάννα Τσαμπαλάτη – Βακαλοπούλου.